چارلز ادوارد ييت ( مترجم : قدرت الله روشنى و مهرداد رهبرى )
مقدمه 8
خراسان و سيستان ( سفرنامه كلنل ييت به ايران و افغانستان ) ( فارسى )
راندن پرتغاليها از ايران به تمام كشورهاى اروپائى اجازه داد تا در خليج فارس كشتيرانى كنند 12 . با مرگ شاه عباس نفوذ بيگانگان در خليج فارس افزايش يافت و رشتهء امور مملكت نيز به علت ضعف سلاطين صفوى از هم پاشيد . هرچند براى مدت كوتاهى در اوايل حكومت نادرى ، مملكت سروسامانى يافت . ولى نادر در خليج فارس گرفتار دسيسه و نيرنگ بيگانگان گرديد . بخصوص انگليسها در نقل و انتقال سپاهيانش كمك نكردند . نادر درصدد تهيه و ساخت ناوگان بحرى در خليج فارس و درياى مازندران برآمد . چون انگليسها در مقابل هر نوع نقل و انتقالى امتيازى درخواست مىكردند . تلاش نادر در ساخت سفاين بحرى به علت شورشهاى داخلى و جنگ با دولت عثمانى به جائى نرسيد و با مرگ وى تهيه و ساخت كشتى نيز از بين رفت . * * * لشكركشيهاى نادر به هندوستان و جنگهاى متعدد او با دولت عثمانى و وقايعى كه در گرجستان پيش آمد و اخذ مالياتهاى گزاف از مردم سبب سختيهاى بسيار در داخل مملكت و فقر مردم اين مملكت گرديد . جنگهاى داخلى در دوران حكومت زنديه و تا بقدرت رسيدن كريم خان باعث بوجود آمدن حكومت نيرومند احمد شاه درانى در افغانستان گرديد و همچنين ، انگليسها در خليج فارس بىرقيب گستند . بطوريكه در دورهء حكومت كريم خان زند انگليسها اجازه يافتند در بوشهر تجارتخانهء داير نمايند و در سواحل خليج فارس كالاهاى خود را به فروش برسانند و در ضمن امتعهء ايران را نيز خريدارى نمايند . به موجب فرمانى از كريم خان زند اجازهء خريد زمين و احداث كارخانه يافتند و كالاهاى انگليسى از پرداخت ماليات معاف شد 13 . انگليسها از اين زمان در سواحل جنوبى كشور ما ريشه دوانيدند و بتدريج كمپانى هند شرقى هم صاحب تمام هندوستان گرديد . نگاهى به جريانهاى افغانستان سرزمين پهناور و ثروتمند هندوستان هميشه مورد نظر و توجه جهانگشايان زيادى در طول تاريخ بوده است ، از اسكندر مقدونى گرفته تا نادر شاهء افشار از طريق افغانستان به هند لشكركشى كرده بودند . انگليسها نيز دريافته بودند كه هندوستان فقط از راه افغانستان و پنجاب تهديد شده است . لذا درصدد بودند در مقابل رقباى سياسى خود و ساير دول استعمارى اروپا سدى در مقابل دروازهء هندوستان ببندند . چون راه دريائى بوسيلهء ناوگان نيرومندشان حراست مىگرديد ، فقط خطر از طريق كشور ايران در بين بود كه به نحوى